Küresel Enerji Piyasalarında Savaşın Dördüncü Haftası
Petrol Fiyatları Ortadoğu’daki Gerilimle Dalgalanmaya Devam Ediyor
Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in 28 Şubat tarihinde İran’a yönelik başlattığı askeri operasyonlarda dördüncü hafta geride kalırken, küresel enerji piyasalarındaki sert dalgalanmalar etkisini sürdürüyor. Uluslararası piyasalarda referans kabul edilen Brent türü ham petrolün varil fiyatı, saldırılar başlamadan hemen önce 27 Şubat’ta 72,48 dolar seviyesindeyken, geçen dört haftalık süreçte keskin bir yükseliş grafiği çizdi. Brent petrolün varil fiyatı, 27 Mart itibarıyla 27 Şubat verilerine oranla yüzde 45,3 artış göstererek 105,32 dolar seviyesine ulaştı.
Gözler Kritik Geçiş Noktası Hürmüz Boğazı’nda
Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş aksaklıklarının süreceğine dair endişeler ve enerji arzına yönelik riskler, fiyatları yukarı yönlü tetikleyen ana unsurlar arasında yer alıyor. 27 Şubat ile 27 Mart tarihleri arasında İran ile ABD-İsrail hattında tırmanan askeri gerilim, bölgede ciddi bir deniz güvenliği krizine yol açtı. İran’ın tanker geçişlerine kısıtlama getirmesiyle boğazdaki trafik önemli ölçüde azaldı. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin gerçekleştiği bu noktadaki tıkanıklık, küresel piyasaları derinden etkilerken, birçok tanker alternatif rotalara veya “gölge filo” olarak adlandırılan farklı bayraklı gemilere yönelmek zorunda kaldı.
Yetkililerden Karşılıklı Açıklamalar Geliyor
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’a yönelik askeri harekatın aylar değil, haftalar içinde tamamlanmasının öngörüldüğünü belirterek, Washington’un hedeflerine kara operasyonuna ihtiyaç duymadan ulaşabileceğini ifade etti. Diğer yandan İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ise enerji fiyatlarını aşağı çekmek amacıyla piyasaya çok sayıda “yalan haber” sürüldüğünü iddia etti. Kalibaf, piyasanın bu haberlere karşı duyarsızlaştığını ve gerçek fiyatların yakın zamanda netleşeceğini savundu.
Arz Endişeleri Fiyat Rekorlarını Beraberinde Getirdi
Saldırıların ilk işlem günü olan 2 Mart’ta Brent petrol, jeopolitik risklerin etkisiyle 82,37 dolara kadar tırmandı ve günü yüzde 7,26 artışla tamamladı. Bu oran, 17 Mart 2022’den bu yana kaydedilen en yüksek günlük artış olarak kayıtlara geçti. Takip eden günlerde Hürmüz Boğazı’na yönelik tehditler ve sigorta şirketlerinin savaş poliçelerini askıya almasıyla fiyatlar 78-86 dolar bandında seyretti. 9 Mart tarihinde ise Brent petrol, önceki kapanışa göre yüzde 28,9 artışla 119,5 dolara kadar çıkarak 29 Haziran 2022 sonrası zirvesini gördü.
Ülkeler Enerji Krizine Karşı Önlem Alıyor
Çatışmaların petrol sahaları ve LNG terminallerine verdiği hasar, tedarik zincirinde büyük kırılmalara neden oldu. Irak Petrol Bakanlığı, ülkedeki pek çok projenin durma noktasına geldiğini bildirirken; Katar Enerji Bakanı Saad bin Şeride el-Kaabi, Ras Laffan Sanayi Şehri’ndeki hasarın Katar’ın LNG ihracat kapasitesini yüzde 17 oranında azalttığını ve yıllık 20 milyar dolarlık bir kayba yol açtığını açıkladı. Rusya ise iç piyasayı korumak adına 1 Nisan’dan itibaren benzin ihracatını yasaklama kararı aldı.
Avrupa’da da benzer bir tablo hakim. İngiltere’de bazı istasyonlarda geçici tedarik kısıtları yaşanırken, Fransa enerji maliyetlerinden etkilenen sektörlere 70 milyon avroluk yardım paketi açıkladı. Hindistan ve Norveç gibi ülkeler de akaryakıt vergilerinde indirime giderek krizi hafifletmeye çalışıyor. Dünya Bankası Grubu ise çatışmanın yol açtığı bu küresel krize karşı hükümetleri ve firmaları desteklemek için tüm araçların seferber edileceğini duyurdu.
Doğal Gaz ve Kömür Fiyatları da Yükselişte
LNG piyasaları, Katar’ın bazı tesislerinde “mücbir sebep” ilan etmesiyle sarsıldı. Avrupa’nın en önemli ticaret noktası olan Hollanda merkezli TTF’de doğal gaz fiyatları, 27 Şubat’ta megavatsaat başına 31,9 avro iken, 27 Mart itibarıyla yaklaşık yüzde 70 artışla 54,17 avro seviyesine yükseldi. Elektrik üretiminde doğal gaza alternatif olan kömür piyasasında da Newcastle kömür fiyatları dört haftalık süreçte yüzde 13,8 artarak ton başına 134,9 dolara ulaştı.
